Vinden

Top Industrie - Voeding - Geeks met gezonde eetlust gezocht

De grootste uitdaging voor de Belgische voedingssector? De transitie richting digitalisering en robotisering, jawel. Terwijl de sector vandaag nog volop de wonden van de coronacrisis likt, zit de duurzame groei in meer innovatieve en efficiëntere productietechnieken. Enkel zo zal de cruciale sector in dit land ook op langere termijn de concurrentie op internationale markten kunnen blijven aangaan. (Filip Michiels)

Het lijkt wat contra-intuïtief – met de beelden van hamsterende supermarktgangers op ons netvlies gebrand – maar ook onze voedingssector komt niet zonder kleerscheuren uit de coronacrisis. Een bevraging die sectorfederatie Fevia in november bij de leden uitvoerde, gaf aan dat drie op vier voedingsbedrijven door de crisis getroffen werden. Tijdens de tweede golf zagen ze hun omzet met gemiddeld negen procent dalen en op jaarbasis verwacht de sector een omzetverlies van bijna vier miljard euro. Niet geheel onverwacht heeft de langdurige sluiting van de horeca in ons land de grootste impact op de cijfers, maar ook de stevig gekrompen export hakt er zwaar in.

Die cijfers betekenen een stevige trendbreuk in vergelijking met de vorige jaren. De voedingssector is al enkele jaren de onbetwiste sterkhouder van onze industrie: in 2019 ging de omzet nog met bijna zes procent de hoogte in, tot net geen 55 miljard euro. Ook de tewerkstelling nam toen nog lichtjes toe, tot 94.600 arbeidsplaatsen. “In 2019 was de export nog goed voor een totale omzet van 27 miljard euro. De coronapandemie heeft die export maandenlang stevig bemoeilijkt en dus is het ook niet zo verwonderlijk dat de hele sector daardoor in de klappen deelt”, geeft Fevia-voorzitter Jan Vander Stichele aan. “Daarnaast was er uiteraard de sluiting van de horeca, maar laat ons ook de impact van de sluiting van de scholen, de evenementensector en van vele grote bedrijven niet vergeten. Hierdoor kreeg ook de zogenaamde foodservice een stevige tik. Nu zijn we gelukkig ook een behoorlijk sterk gediversifieerde sector, waardoor we de klap op termijn wel te boven zullen komen, maar ik vrees dat het investeringsniveau in de sector ook in 2021 nog een stuk lager zal liggen dan de voorbije jaren. In 2019 namen de investeringen binnen de sector nog met bijna negen procent toe, maar ook voor de eerste helft van volgend jaar verwachten onze leden nog altijd een forse daling op dat vlak.”

Minder investeringen zorgen uiteraard ook voor een daling van de toekomstige groei en werkgelegenheid, en dus hopen ze bij Fevia vooral dat uitstel hiervan geen afstel wordt. Bart Buysse, ceo van Fevia, kan het ook niet voldoende herhalen: op wat langere termijn zijn de vooruitzichten op vaccinaties veelbelovend, maar met het oog op een snelle relance is een stevig uitgebouwde teststrategie op de bedrijfsvloer levensnoodzakelijk. De sector dringt daar eigenlijk al sinds augustus op aan. “Enkel met zeer regelmatig uitgevoerde sneltests kunnen we onze mensen in alle veiligheid aan het werk houden en vermijden dat massaal veel quarantaines bedrijven lamleggen.”

Toch zorgde de pandemie in 2020 ook voor één lichtpuntje: het aandeel van de grensaankopen in het totale consumptiepatroon van de Belgen viel tijdelijk stevig terug. Terwijl die aankopen al enkele jaren stevig in de lift zaten en zo de sector in eigen land almaar meer pijn deden, zorgde de sluiting van de grenzen in het voorjaar net voor een stevige maar ook tijdelijke heropflakkering van de binnenlandse omzet. Intussen zitten de grensaankopen weer op het oude niveau.

Robotisering

Hoewel de naweeën en de commerciële impact van de coronacrisis zich ongetwijfeld nog flink wat maanden zullen laten voelen in de sector, liggen er op wat langere termijn heel andere uitdagingen op de plank. De belangrijkste daarvan is – het zal u misschien verbazen – de digitalisering en robotisering van de productie. Robots mogen dan al flink wat jaren deel uitmaken van ons collectieve bewustzijn, de perceptie alsof ze anno 2020 in zowat elk productiebedrijf die naam waardig de zaak hebben overgenomen, slaat vooralsnog nergens op. En specialisten kijken vandaag vooral naar de voedingssector als één van de sectoren waar die digitalisering op korte termijn nog flink wat groeimarge heeft.

“Vandaag worden heel wat verse voedingsproducten nog grotendeels met de hand gemaakt”, stelt Bram Vanderborght. Als professor robotica aan de VUB begeleidde hij de voorbije jaren al verschillende industriële robotiseringsprojecten, vooral in de autosector. “De groeimarge voor automatisering – zowel in de eigenlijke productie als in het logistieke proces – is in de voedingssector nog bijzonder groot. Neem nu de seizoensarbeid. Doorgaans gaat het daarbij om heel zwaar werk in een relatief korte periode, iets waarvoor steeds minder mensen zich geroepen voelen. Daar ligt dus heel veel potentieel voor een verregaande automatisering. Voor de oogst van pakweg maïs of aardappelen zijn er al flink wat stappen gezet, maar de fruitpluk bijvoorbeeld is een zeer delicaat proces waar je natuurlijk niet zomaar even een stel grijpers op kan loslaten. Hier geldt eenzelfde vaststelling als voor de autosector: heel variabele en delicate taken blijven voorlopig nog te hoog gegrepen voor robots, maar er is absoluut ruimte voor innovatieve productietechnieken. Overal waar zo’n verregaande automatisering en vervolgens ook robotisering zich schuchter doorzetten, gebeurt dat in een vergelijkbaar patroon, waarbij de vraag naar een hogere productkwaliteit en -differentiatie de centrale driver is.”

Imagoprobleem

Vandaag is al zowat één op de zes projecten binnen het Agoria-programma Smart and Digital Factoryafkomstig uit de voedingsindustrie, zo bleek uit een interview dat onlangs op de gespecialiseerde site vmtfood.be verscheen. Voedingsbedrijven kloppen daar vooral aan met vragen over de afwerking en verpakking van hun producten. Aan de transportbanden, waar producten gesorteerd en verpakt worden, staan vaak veel medewerkers die continu dezelfde handelingen moeten uitvoeren. Die taken zijn meestal saai en belastend en dus is het zinvol om ze zoveel mogelijk te automatiseren. Volgens Fevia hebben heel wat voedingsbedrijven die omslag wel degelijk al gemaakt, maar kampt de sector nog met een stevig imagoprobleem. Bart Buysse: “Heel wat voedingsbedrijven zijn intussen echte hightech-bedrijven geworden, maar dat is nog te weinig bekend. We slagen er dan ook nog te weinig in om de noodzakelijke technologische profielen naar onze sector te lokken. Ik beschouw het dan ook als één van dé uitdagingen voor de sector om niet enkel mee op die digitale trein te springen maar ook de perceptie te keren. Met het oog daarop hebben we bij Fevia dan ook twee innovatiepolen geïnitieerd, die zowel op innovatie van het volledige productieproces als op nieuwe businessmodellen, producten, organisatiemodellen en nieuwe verpakkingstechnieken mikken. De toekomst zal digitaal en circulair zijn, maar met het oog daarop moeten we dus dringend ook meer technische en wetenschappelijke profielen kunnen aantrekken.” Een bijkomende uitdaging voor de sector is natuurlijk dat ruim 90 procent van de bedrijven kmo’s zijn. Niet zelden ontbreekt het hen zowel aan een strategische langetermijnvisie als aan de financiële middelen om hun volledige productieproces te digitaliseren en te robotiseren. Al nuanceert Jan Vander Stichele dat ook. “Net die digitalisering kan een bedrijf helpen om ook internationaal gezien voldoende kostenefficiënt te blijven. We zien nu al dat bedrijven die daar wel op hebben ingezet, waaronder flink wat kmo’s, er effectief een stuk beter in slagen om hun producten bijvoorbeeld ook in het verre Oosten aan de man te brengen.”

Kruimelgehakt

Eén van de opvallendste succesverhalen op dat vlak is dat van het Oost-Vlaamse familiebedrijf Dekeyzer-Ossaer. Veertig jaar geleden opgericht als een bescheiden slagerij, maar anno 2020 uitgegroeid tot een bijzonder innovatieve vleesverwerker die in heel Vlaanderen klanten telt en onder meer aan scholen en rusthuizen levert. Het bedrijf investeerde fors in een e-commerce platform en een performant ERP-systeem dat het merendeel van de bestellingen digitaal genereert. Daarnaast zette het ook in op een hoogtechnologisch machinepark en op pure productinnovatie. Zo ontwikkelde het bedrijf onder meer een intussen gepatenteerde formule voor diepgevroren kruimelgehakt. Al die inspanningen leverden hen in 2018 een erkenning als Factory of the Futureop. “Met het oog daarop hebben ze eerst wel een aantal IT-profielen aangeworven”, geeft Bart Buysse aan. “Het lijkt misschien wat atypisch voor de sector, maar vandaag zijn ze bijzonder competitief en kunnen ze hun blik nu ook op de interna- tionale markt richten. Voedingsbedrijven die een dergelijke stap willen zetten, moeten natuurlijk rekening houden met de finan- ciële impact daarvan, maar hebben ook nood aan de juiste begeleiding op maat van die kmo’s.”

In het verlengde van die doorgedreven digitalisering wil Fevia de komende jaren nog zwaarder inzetten op circulaire modellen en duurzaamheid. Vertaald naar de voedingssector komt dan ook de vraag naar duurzamere verpakkingen prominent op tafel. Eén van de meest in het oog springende innovaties op dat vlak is de zogenaamde papieren fles, waar onder meer Coca Cola mee de schouders onder zet. In concreto: een biologisch afbreekbare flesverpakking in papier en textiel die alle mogelijke vloeistoffen kan bevatten en die bijvoorbeeld ook snel wordt afgebroken als ze ergens in de natuur wordt achtergelaten. “Daarnaast hebben we recent een plan ondertekend om zwaarder te focussen op de bedrijfsverpakkingen. Die blijven vaak nog wat onder de radar, terwijl we daar toch nog wat vooruitgang kunnen boeken ,“ geeft Buysse aan. “Dat is een gevecht waar alle sectoren bij betrokken zijn, vandaar ook de samenwerking met het VBO.”

 

Dit artikel is verschenen in Top Industrie die beschikbaar is in pdf.

Interesse in een sectoranalyse?

De SectorTop is een analyse van de 50 grootste ondernemingen uit een specifieke sector. U krijgt rankings en grafieken voor 30 kerncijfers en ratio's op het vlak van rentabiliteit, solvabiliteit, liquiditeit en toegevoegde waarde. Nadien nemen we elk bedrijf afzonderlijk onder de loep, met de individuele trend per kerncijfer en mediaan van de sector. Info en bestellen

Terug
Inschrijven nieuwsbrief Uw advertentie in onze nieuwsbrief?
Infotheek
Biobrandstoffen

Biobrandstoffen

Aanvullende indicatoren naast het bbp - februari 2021

Aanvullende indicatoren naast het bbp (levenskwaliteit, menselijke ontwikkeling, sociale vooruitgang en duurzaamheid van de economie) - februari 2021

 

Concurrentievermogen van de Belgische economie

Boordtabel van het concurrentievermogen van de Belgische economie - december 2020.

 

Wetstraat
Wijzigingen rond registratie-, hypotheek-, griffie- en successierechten

Wet houdende diverse wijzigingen aan het Wetboek der registratie-, hypotheek- en griffierechten, aan het Wetboek der successierechten, aan het Wetboek diverse rechten en taksen en aan de hypotheekwet van 16 december 1851, alsook aan het Wetboek van de minnelijke en gedwongen invordering van fiscale en niet-fiscale schuldvorderingen - BS 19 februari, p. 16.011

Diverse bepalingen inzake economie

Wet houdende diverse bepalingen inzake economie - BS 11 februari, p. 12.984
 

Goedkeuring reglement van plichtenleer

Koninklijk besluit tot goedkeuring van het reglement van plichtenleer van het Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten (BIBF) - BS 11 februari, p. 12.992