Vinden

Arbeidsmarkt na corona - Oude bedreigingen, nieuwe kansen

Pre- en post-corona: 2020 zal sowieso de geschiedenis ingaan als het jaar waarin een periode van jarenlange, constante economische groei abrupt eindigde. Op korte termijn zal de pandemie ongetwijfeld tot een forse opstoot van de werkloosheid in ons land leiden. Op wat langere termijn biedt deze crisis heel wat sectoren evenwel ook kansen om versneld werk te maken van een transitie die er sowieso al zat aan te komen. (Filip Michiels)

Uitzendkantoren zoals Randstad en Adecco kampeerden in 2019 als vanouds in de top 20 van de grootste werkgevers in ons land, net zoals de grootbanken BNP Paribas Fortis, KBC en ING. Daarnaast bleven ook de distributiesector – met onder meer Delhaize en Carrefour – vorig jaar goed vertegenwoordigd in de hoogste regionen. Maar toen kwam corona, en die pandemie gooide meteen alle zekerheden en langlopende trends resoluut overboord. Nu het stof enigszins gaan liggen is, dringt één conclusie zich alvast op: de blijvende impact zal bijzonder sterk verschillen van de ene sector tot de andere. Waarbij de uitzendsector, zo blijkt nu al, de traditionele rol van kanarie in de koolmijn zal blijven opnemen. De uitzendbedrijven deelden in maart en april als eersten heel zwaar in de klappen, maar klommen de voorbije maanden als eersten ook weer stilaan uit het dal.

“Ze zitten nog niet op het oude niveau, maar er is zeker al sprake van een heropleving”, weet etion-hoofdeconoom Geert Janssens. “Structureel zullen zij niet zoveel hinder ondervinden van de coronapandemie. Op termijn zie ik voor hen ook een nieuwe rol weggelegd bij de activering van bepaalde doelgroepen op de arbeidsmarkt, of bij allerlei leer- en opleidingstrajecten. Vandaag is die markt nog behoorlijk sterk gereglementeerd, maar ik vind dat de VDAB op dit vlak toch wat in gebreke blijft. Als corona één ding duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat er nood is aan een soort nieuw sociaal contract, waarin ook het maatschappelijke middenveld en de sociale economie meer gewicht moeten krijgen. Vergeet niet dat 25 procent van onze bevolking op arbeidsleeftijd niet werkt en al evenmin werk zoekt. Dat is een enorm hoog percentage. Er zijn nochtans meer dan voldoende maatschappelijke noden, waardoor er ook heel wat werk op de plank ligt. Denk aan de zorgsector, het onderwijs of aan de transitie naar een meer duurzame economie. Waarom zouden we dan, in plaats van uitkeringen te betalen, niet meer mensen daarvoor proberen te activeren? Daarin kan ook de uitzendsector een belangrijke rol spelen.”

Kaalslag

Eén van de sectoren die sinds de uitbraak van de crisis min of meer tegen de stroom in roeide, was de voedingsdistributie. In 2019 stelden de supermarkten in ons land 12.200 mensen tewerk, en de voorbije maanden kwamen ze vaak handen te kort om de rush op voeding en andere levensmiddelen in goede banen te leiden. “De distributiesector is in deze een wat apart verhaal”, geeft VBO-hoofdeconoom Edward Roosens aan. “Enerzijds liet de voedingsdistributie tijdens de pandemie inderdaad bijzonder goede cijfers optekenen, al vrees ik wel dat dit een eenmalige uitschieter was. Anderzijds fungeerde corona in de bredere handel als een nog sterkere trigger voor de doorbraak van e-commerce. Op wat langere termijn zal de pandemie in deze sector dus ongetwijfeld tot een echt structurele omslag leiden. Ik vrees dat die zich zal vertalen in een heuse kaalslag bij de fysieke winkels, waarbij in sommige deelsectoren – ik denk aan kledingwinkels – een significant deel van de handelszaken uit het landschap kunnen verdwijnen.” Die omslag, zo vreest Roosens, kan ook tot een watervaleffect leiden hogerop in de keten. “Neem nu bijvoorbeeld de Belgische meubelproducenten: zij zetten hun producten vandaag voornamelijk af bij de betere Belgische meubelzaak. Als die winkels in nauwe schoentjes komen, gaan er ongetwijfeld ook hogerop in de keten banen verloren.”

Ook voor Geert Janssens heeft de coronapandemie voor deze sector de vinger nog maar eens nadrukkelijk op de wonde gelegd. “Als een distributiereus zoals Colruyt aankondigt Collishop binnenkort op te doeken, dan is dit echt wel een teken aan de wand. Het is cruciaal dat onze eigen spelers online-activiteiten ontwikkelen en die ook integreren in een breder en centraal digitaal aanbod. Te veel bedrijven trachten het digitale luik te integreren in hun bestaande model. Terwijl de digitale poot net het uitgangspunt zou moeten worden. Deze crisis zal de digitale transitie versnellen – niet enkel in de voedingsdistributie – en ik weet niet of onze Belgische bedrijven voldoende gewapend zijn om de internationale concurrentie op dat vlak aan te gaan. Dit is natuurlijk nog altijd een zeer arbeidsintensieve sector, maar vergeet niet dat de grote distributiecentra van potentiële concurrenten zoals Amazon of Bol.com vandaag niet in België zitten, zodat de tewerkstelling in eigen land op termijn ook onder druk kan komen te staan.”

Big data

Een tendens die zich al enkele jaren doorzet, is dat de tewerkstelling in onze banksector mondjesmaat afneemt. Ook in 2019 gingen er in die sector zowat 800 jobs verloren, maar die trend kadert uiteraard in de al veel vroeger gestarte digitale omschakeling van die banken. De structurele impact van de coronacrisis zal hier veeleer beperkt blijven, verwacht Edward Roosens. Zij zullen zich de komende jaren wellicht vooral moeten blijven focussen op de digitale omschakeling. “Tijdens de pandemie zelf had de banksector handenvol werk met allerlei krediet- herschikkingen en andere transacties. Als er snel genoeg een vaccin beschikbaar is, zal de negatieve economische impact van corona op de meeste gezinnen en bedrijven wellicht nog binnen de perken blijven, zodat de financiële sector hopelijk niet geconfronteerd zal worden met negatieve gevolgen voor bedrijfs- of woningkredieten.”

Toch stelt Geert Janssens zich wel degelijk vragen bij de leefbaarheid van die sector op langere termijn. “Onze banken spelen met allerlei nieuwe apps en een ruimer productaanbod al behoorlijk goed in op de digitale revolutie, maar ik vraag me af of er met de kleinere marges in de sector plaats zal blijven voor drie grote spelers in ons land. Ook de internetreuzen breiden hun betaaldiensten stelselmatig uit, en op termijn zullen ze sowieso de markt een stukje kannibaliseren. Kijk maar even naar het Chinese Alibaba: dat bedrijf is vandaag al goed voor 1 miljard klanten, die ook een beroep kunnen doen op het eigen betaalsysteem Alipay. Zo’n bedrijven halen hun meerwaarde ook niet meer uit de omzetting van spaargeld in leningen, maar wel uit big data. De hamvraag is dus: zullen onze banken daartegen kunnen opboksen?”

Structureel banenverlies

Zoomen we even in op het wat bredere plaatje, dan is het nu al duidelijk dat ons land nog flink wat jaren zal worstelen met de corona-erfenis. Tegenover eind 2019 gingen er dit jaar in België al ruim 55.000 banen verloren. Nu had die daling zich ook in het eerste trimester van 2020 – toen er van corona nog niet echt sprake was – al lichtjes ingezet, maar volgens Edward Roosens mogen we vandaag toch uitgaan van een verlies van 35.000 banen onder invloed van de coronacrisis. Bovendien kregen we eind april, op de piek van die crisis, ook nog eens met 950.000 tijdelijk werklozen af te rekenen. Dat aantal was eind augustus wel al teruggevallen tot 125.000, maar Roosens verwacht dat minstens de helft van hen finaal ook definitief zonder werk zal vallen. “Bovendien mogen we in deze cijferdans ook niet voorbijgaan aan de freelancers, die onder meer in enkele zwaar getroffen sectoren goed vertegenwoordigd waren”, klinkt het. “Heel wat van die mensen zijn dan misschien wel niet officieel werkloos en duiken ook niet op in de officiële statistieken, maar ze hebben hun inkomen wel zwaar zien terugvallen.”

Ook Geert Janssens verwacht dat we nog een hele tijd in een zogenaamde 90 procent-economie zullen blijven hangen. “Een economische terugval met tien procent is zonder meer gigantisch, maar gelukkig hebben de overheden en centrale banken daar ook een enorm pakket aan verzachtende maatregelen tegenover geplaatst. Volgend jaar zal onze economie stevig groeien, zo blijkt ook uit de meest recente OESO-prognose, maar na een dergelijke dramatische terugval blijft die groei natuurlijk ook relatief. Ik vrees dat we volgend jaar effectief opnieuw tegen een werkloosheidsgraad van 7 of 8 procent zullen aankijken, een stijging van 2 procentpunten dus.”

Gelukkig is het ook niet allemaal kommer en kwel. Zo deden een aantal sectoren het de voorbije maanden opvallend goed, onder meer omdat consumenten bij gebrek aan verre reizen of andere vormen van ontspanning hun geld elders investeerden. In de renovatie van hun woning, een nieuw bed, hun tuin, noem maar op. Bovendien kwamen er de voorbije weken ook licht positieve signalen vanuit Duitsland, dat de coronacrisis relatief snel te boven lijkt te komen. “Nu is Duitsland uiteraard een bijzonder belangrijke markt voor veel Belgische exportbedrijven en kan de aantrekkende Duitse economie voor hen goed nieuws zijn”, hoopt Roosens. “Bovendien zal ook de impact van de vergrijzing zich de komende jaren nog stevig laten voelen, wat resulteert in een nog altijd relatief grote uitstroom uit de arbeidsmarkt. Hopelijk kunnen we het banenverlies door corona zo enigszins opvangen. Tegelijk moeten we vooral hopen dat onze arbeidsmarkt zich voldoende dynamisch toont, zodat er daarnaast ook een aantal banen kunnen verschuiven van krimpende naar gezonde sectoren.” Hij benadrukt dat we er alles aan moeten doen om enkele sectoren die zich voor de crisis hadden ontpopt tot echte speerpunten van de Belgische economie – denk aan de brede evenementensector – te helpen overleven. “Het zou bijzonder jammer zijn om die opgebouwde expertise verloren te laten gaan. Want het staat in de sterren geschreven dat de vrijetijdssector op termijn wereldwijd een stevige inhaalbeweging zal maken.”

Terug
Inschrijven nieuwsbrief Uw advertentie in onze nieuwsbrief?
Infotheek
Overzicht 2020: tweede pensioenpijler

De tweede pensioenpijler in beeld - overzicht 2020

 

Tweede pensioenpijler

De tweede pensioenpijler in beeld
 

WIB92 - Nieuwe weergave

WIB92 - Nieuwe weergave met bijgewerkt commentaar per artikel

 

Wetstraat
Bepalingen inzake basisbankdienst voor ondernemingen

Wet houdende invoering van bepalingen inzake de basisbankdienst voor ondernemingen in boek VII van het Wetboek van economisch recht - BS 24 november, p. 82.690
 

Beroepsprocedure tegen administratieve geldboete

Wet tot regeling van de beroepsprocedure tegen de administratieve geldboete bedoeld in boek XV, titel 1/2 van het Wetboek van economisch recht - BS 20 november, p. 81.698

Evenredigheidsbeoordeling voorafgaand aan een beroepsreglementering

Wet betreffende een evenredigheidsbeoordeling voorafgaand aan de invoering of de wijziging van een beroepsreglementering - BS 13 november, p. 80.051